Chương I Bệnh kinh nguyệt
Bệnh kinh nguyệt là các rối loạn về chu kỳ, thời gian, lượng, màu sắc, chất kinh, hoặc các triệu chứng đi kèm theo chu kỳ kinh nguyệt. Các bệnh phổ biến gồm: kinh nguyệt đến sớm, kinh nguyệt đến muộn, kinh nguyệt không đều, kinh nguyệt quá nhiều, kinh nguyệt quá ít, kéo dài kinh, chảy máu giữa hai kỳ kinh, băng kinh, đau kinh, vô kinh, chóng mặt khi hành kinh, tiêu chảy khi hành kinh, phù khi hành kinh, phát ban khi hành kinh, căng tức ngực khi hành kinh, đau đầu khi hành kinh, đau toàn thân khi hành kinh, rối loạn tâm trạng khi hành kinh, các chứng ở tuổi mãn kinh.
1. Kinh nguyệt đến sớm
Kinh nguyệt đến sớm là hiện tượng chu kỳ kinh nguyệt đến trước 7 ngày trở lên, thậm chí mỗi 10–15 ngày lại đến một lần, gọi là “kinh nguyệt đến sớm”, còn gọi là “kỳ kinh vượt trước”, “kinh hành sớm” hay “kinh sớm”. Nếu kinh chỉ đến sớm 3–5 ngày mà không có triệu chứng rõ ràng khác thì thuộc phạm vi bình thường.
Bệnh này xảy ra do khí hư hoặc huyết nhiệt. Vì khí có khả năng cầm máu, khí hư thì không thể cầm giữ được, chức năng xung nhiệm suy giảm; huyết nhiệt thì lưu thông tràn lan, khiến huyết hải bất an, dẫn đến kinh nguyệt đến sớm. Các phương thuốc dân gian thường dùng để điều trị kinh nguyệt đến sớm như sau.
[Phương thứ nhất]
Nhân sâm 6 gram, táo đỏ 15 quả, gạo 30 gram. Táo đỏ bỏ hạt, cùng hai vị còn lại nấu thành cháo, mỗi ngày 1 liều, dùng liên tục vài ngày.
Phương này phù hợp với trường hợp kinh nguyệt đến sớm do khí hư, kinh lượng nhiều, màu nhạt, chất loãng, mệt mỏi, suy nhược.
[Phương thứ hai]
Nhân sâm 10 gram, gà mái đen sạch 1 con, muối tinh ít. Nhân sâm ngâm mềm, thái lát, bỏ vào bụng gà, cho vào nồi đất, thêm muối, hầm cách thuỷ đến chín mềm, ăn thịt, uống nước, mỗi ngày 2–3 lần.
Phương này đặc biệt thích hợp với trường hợp kinh nguyệt đến sớm do khí hư, kinh chất loãng.
[Phương thứ ba]
10 quả trứng gà, đảng sâm, hoàng kỳ, táo đỏ mỗi thứ 20 gram, cam thảo chế 6 gram, đương quy, bạch truật mỗi thứ 9 gram, thăng ma, sài hồ mỗi thứ 5 gram, trần bì 9 gram, sinh khương 15 gram, đường trắng 600 gram, bột nở 2 gram. Đảng sâm, hoàng kỳ, đương quy, thăng ma, trần bì, sinh khương, cam thảo chế, bạch truật, sài hồ, táo đỏ làm sạch bụi, sấy khô, nghiền thành bột mịn. Trứng gà đánh vào tô, dùng máy đánh trứng đánh bông, thêm đường trắng tiếp tục đánh bông để hỗn hợp trứng và đường hòa quyện hoàn toàn, thêm bột mì, bột thuốc, bột nở tiếp tục đánh bông, trộn đều. Dùng giấy bạc mỏng lót dưới nồi hấp, đổ hỗn hợp trứng vào, dàn đều, hấp khoảng 10 phút, lấy ra úp lên bàn, dùng dao cắt thành 20 miếng vuông là xong.
Phương này ngoài điều trị kinh nguyệt đến sớm còn hiệu quả với chứng sa tử cung, mệt mỏi, tiêu chảy kéo dài ở phụ nữ.
[Phương thứ tư]
Nhân sâm 6 gram, hoàng kỳ 30 gram, táo đỏ 15 quả, gạo liên miên bỏ tim 60 gram, gạo tẻ 60 gram. Trước tiên, nhân sâm và hoàng kỳ dùng 1000 ml nước sạch, đun nhỏ lửa lấy 200 ml nước thuốc, bỏ bã. Táo đỏ bỏ hạt, cùng gạo liên miên, gạo tẻ nấu thành cháo. Mỗi ngày 1 liều, dùng liên tục 1 tuần.
Phương này hiệu quả tốt với trường hợp kinh nguyệt đến sớm do khí hư.
[Phương thứ năm]
Cần tây tươi, củ sen thái lát 120 gram, dầu thực vật 15 gram, muối tinh ít. Rửa sạch cần tây và củ sen, cần tây cắt khúc dài 1 tấc, đặt chảo lên bếp lửa lớn, cho dầu thực vật vào, đun nóng, cho cần tây và củ sen vào xào, thêm muối tinh vừa đủ, đảo đều 5 phút, thêm hạt nêm vừa đủ là xong. Một lần dùng, có thể dùng liên tục 3–5 lần.
Phương này phù hợp với trường hợp kinh nguyệt đến sớm do nội nhiệt.
[Phương thứ sáu]
2 chân giò heo, tiên thảo 30 gram, táo đỏ 10 quả. Giò heo làm sạch lông, rửa sạch, tiên thảo bỏ vào túi vải buộc kín, táo đỏ rửa sạch, ba thứ cho vào nồi nấu chín, bỏ túi thuốc rồi ăn.
Phương này phù hợp với các chứng xuất huyết do huyết nhiệt mất kiểm soát.
[Phương thứ bảy]
Thịt hàu 250 gram, bầu 500 gram, gia vị vừa đủ. Thịt hàu ngâm với một chút nước gừng, bầu gọt vỏ, bỏ ruột, thái lát. Lấy hạt bầu (hạt) nấu nước 20 phút, bỏ hạt lấy nước, cho thịt bầu vào nấu 5–10 phút, cho thịt hàu vào nấu với rượu hoa, đun sôi thêm 3 phút, thêm muối tinh, hạt nêm, hạt nêm, hành lá, rưới dầu mè ăn kèm.
Phương này phù hợp với trường hợp kinh nguyệt đến sớm do huyết nhiệt.
[Phương thứ tám]
Xanh蒿, đan bì mỗi thứ 6 gram, trà 3 gram, đường phèn 15 gram. Ba vị thuốc rửa sạch, cho vào cốc trà, hãm bằng nước sôi tươi 15–20 phút, cho đường phèn vào tan, uống như trà, không giới hạn thời gian và lượng.
Phương này thanh can lương huyết, phù hợp với trường hợp kinh nguyệt đến sớm do can uất huyết nhiệt.
[Phương thứ chín]
Lá mận, lá bạch bộc, hoàng cầm mỗi thứ 9 gram. Sấy khô, tán thành bột mịn, mỗi lần dùng 3 gram, uống với nước ấm.
Phương này thanh can lương huyết chỉ huyết, dùng được cho các trường hợp kinh nguyệt đến sớm do huyết nhiệt.
[Phương thứ mười]
Cải trời 250 gram, đậu phụ 100 gram, gia vị vừa đủ. Đậu phụ cắt thành hạt nhỏ, luộc qua nước sôi, vớt ra đựng vào đĩa, cải trời luộc qua nước sôi, để nguội rồi thái nhỏ, rắc lên đậu phụ, thêm muối tinh, hạt nêm vừa đủ trộn đều, rưới dầu thơm lên trên. Dùng làm bữa ăn.
Phương này thanh can chỉ huyết, phù hợp với trường hợp kinh nguyệt quá nhiều do can uất huyết nhiệt.
[Phương thứ mười một]
Nữ trinh tử 15 gram, câu kỷ tử, tảo liên thảo mỗi thứ 12 gram, chế phục thần 15 gram, phụ bồn tử, đương quy thân, hạc bạch thược mỗi thứ 10 gram, sinh địa thiên 24 gram, đan bì 10 gram, sinh địa du 15 gram, a địa (tan trước) 10 gram, bạch bộc thán 12 gram. Sắc nước uống, mỗi ngày 1 liều, chia làm 2 lần.
Phương này là phương thuốc kiểm nghiệm lâm sàng nổi tiếng của bác sĩ cổ truyền Tiêu Túc.
[Phương thứ mười hai]
Huang芩, Chi tử mỗi thứ 10 gram, Mai đông, Hạc bạch thược mỗi thứ 12 gram, Phục linh 15 gram, Trư tả 9 gram, Đại hoàng rượu, Thăng ma mỗi thứ 1 gram. Sắc nước, uống từ ngày thứ 5 sau khi sạch kinh, liên tục 7–15 liều; nếu trong quá trình uống thuốc có kinh nguyệt xuất hiện, phải ngừng ngay. Khi sạch kinh xong ngày thứ 5 lại tiếp tục uống, có thể dùng liên tục 3 chu kỳ kinh nguyệt.
Phương này là kinh nghiệm lâm sàng của Mã Ái Hoa, Trường Trung y Chiết Giang điều trị kinh nguyệt đến sớm.
[Phương thứ mười ba]
Thiên môn đông (vỏ cả 50 gram), nếu dùng tươi thì 150 gram, đường đỏ vừa đủ. Thiên môn đông rửa sạch, thêm khoảng 1000 ml nước, đun lấy 500 ml, cho đường đỏ vào, đun sôi. Uống ngày 1 lần, liên tục trong vài ngày.
Phương này phù hợp với trường hợp kinh nguyệt đến sớm do âm hư thận.
[Phương thứ mười bốn]
Cá thuỷ quái nặng 50 gram một con, A địa 30 gram. Làm sạch cá thuỷ quái, bỏ nội tạng và đầu, hầm cách thuỷ bằng nồi đất đến chín nhừ, lấy mai ra, sấy khô bằng lửa nhỏ, nghiền thành bột mịn, đóng gói 3 gram mỗi gói dự phòng. Cho muối tinh ít vào nước hầm cá, nấu nóng, hòa tan A địa 10 gram vào, uống kèm 3 gram bột mai, chia làm 2 lần, ăn hết thịt cá và nước hầm.
Phương này phù hợp với trường hợp kinh nguyệt đến sớm do âm hư.
[Phương thứ mười lăm]
Sinh địa 30 gram, gạo tẻ 30–60 gram. Sinh địa rửa sạch, thái lát, sắc hai lần bằng nước sạch, tổng cộng lấy được 100 ml nước thuốc. Nấu cơm thành cháo, khi cơm gần chín thì cho thuốc vào nấu cùng đến chín, ăn cháo, có thể dùng liên tục vài ngày. Phương này phù hợp với trường hợp kinh nguyệt đến sớm do hư nhiệt.
<Điều trị bệnh kinh nguyệt>
|
